Historia i kultura. Polska i świat

Timeline created by Szogun67
In History
  • -776 BCE

    Pierwsze odnotowane igrzyska olimpijskie w Grecji

    Pierwsze odnotowane igrzyska olimpijskie w Grecji
    Najstarsza wzmianka o igrzyskach w Olimpii, mogli w nich brać udział tylko wolni obywatele Grecji. Jedyną kobietą w tym wydarzeniu były kapłanki Demeter, mogły je jedyne oglądać. Na czas igrzysk panował tzw. pokój boży (nie toczono walk pomiędzy poszczególnymi greckimi miastami). Składały się z następujących konkurencji (pięciobój, wyścigi rydwanów, biegi, zapasy, boks). Zwycięzcy w nagrodę otrzymywali wieniec laurowy. Igrzyska były ku czci Zeusa, dlatego zniesiono je w 393 r. Wróciły w 1896 r.
  • -753 BCE

    Założenie Rzymu

    Założenie Rzymu
    Według legendy Rzym został założony przez Romulusa, brata bliźniaka Remusa. Byli oni dziećmi westalki Rei i boga Marsa. Stryj Rei, który przejął władzę, próbował dzieci utopić w Tybrze. Zaopiekowała się nimi wilczyca, która wykarmiła dzieci. Później zaopiekował się nimi pasterz. Gdy dorośli, dowiedzieli się o swoim pochodzeniu, zabili uzurpatora, po czym Romulus założył nowe miasto, zabijając Remusa. Powstało wkrótce wielkie państwo: republika, a następnie cesarstwo rzymskie.
  • -480 BCE

    Bitwa pod Termopilami

    Bitwa pod Termopilami
    W 490 p.n.e. Persowie zaatakowali Grecję, ponieśli jednak klęskę pod Maratonem. Dziesięć lat później Kserkses, król Persji, zaatakował Grecję z dwóch stron: lądem i morzem. Greckie polis się zjednoczyły, część armii pod wodzą Leonidasa, króla Sparty, broniła wąwozu Termopile. Leonidas poniósł klęskę, zginął lecz udało mu się opóźnić marsz Persów na Ateny. Tymczasem perska flota poniosła klęskę, zaś Termopile stały się symbolem zaciętego oporu i nawiązywano do tego w XIX w Stały się źródłem memów
  • -387 BCE

    Założenie Akademii Platońskiej

    Założenie Akademii Platońskiej
    Filozof Platon założył w Atenach Akademię, szkołę uczącą krytycznego myślenia oraz filozofii. Głównie była kierowana do mężczyzn, kobiety mogły studiować filozofię przyrody. Platon był uczniem Sokratesa, filozofa, który został skazany na śmierć za "demoralizację młodzieży" (w rzeczywistości podważał on autorytety). Wzorem mistrza Platon prowadził zajęcia poprzez rozmowy. Uważał, że człowiek powinien zbliżać się do ideału. Akademia Platońska istniała do 529 r., zlikwidował ją cesarz Justynian.
  • -71 BCE

    Powstanie Spartakusa

    Powstanie Spartakusa
    Spartakus był gladiatorem, który stanął na czele powstanie niewolników w Rzymie, którzy byli traktowani jako "narzędzie mówiące ludzkim głosem". Trwało ono dwa lata, Spartakusowi udało się w kilku bitwach pokonać rzymską armię. W 71 r. p.n.e. zginął w bitwie, został pokonany przez Marka Krassusa. Nie było to jedyne powstanie niewolników, jednak Spartakus stał się symbolem oporu najniższych warstw społecznych przeciwko systemowi. Odwołał się do niego K. Marks, natomiast S. Kubrick nakręcił film.
  • 30

    Śmierć Jezusa - początki chrześcijaństwa

    Śmierć Jezusa - początki chrześcijaństwa
    Jezus Chrystus zapoczątkował nową religię w Izraelu - chrześcijaństwo. Grupowały się do niej ludzie z nizin społecznych, gdyż Jezus głosił powszechną równość. Miał grono wyznawców, szczególne było 12 Apostołów. Za podważanie boskości cesarza został ukrzyżowany przez Rzymian. Jego uczniowie wierzyli w zmartwychwstanie Jezusa, co stało się impulsem do rozwoju religii chrześcijańskiej. Jednym ze znanych Apostołów był św. Paweł, który chrzcił także nie-Żydów. Od IV w. religia ta dominuje w Europie.
  • 313

    Edykt mediolański

    Edykt mediolański
    Przez pierwsze wieki chrześcijaństwo było prześladowane przez Rzymian. Apogeum przypadło na rządy cesarza Dioklecjana. Zakazany owoc najlepiej smakuje, liczba chrześcijan wzrosła. W IV w. walkę o władzę w Rzymie wygrał Konstantyn Wielki, który przyjął chrześcijaństwo. W 313 r. wydał akt o tolerancji religijnej. Zapoczątkowało to wzrost znaczenia chrześcijaństwa, papież stał się wpływowym politykiem po przeniesieniu stolicy Rzymu do Bizancjum. W 393 r. chrześcijaństwo zostało religią oficjalną.
  • 476

    Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego

    Upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego
    W 395 r. cesarz Teodozjusz Wielki podzielił Cesarstwo Rzymskie na Zachodnie i Wschodnie. Wschód ze stolicą w Konstantynopolu stał się siedzibą Cesarstwa Bizantyjskiego, natomiast na Zachodzie zaczęły się najazdy germańskich barbarzyńców. W pewnym momencie Wizygoci zdobyli Rzym i porwali siostrę cesarza Galię Placydę, która została żoną wodza barbarzyńców Atalaufa. Wkrótce potem władza Rzymu zaczęła się zmniejszać. Ostatnim cesarzem był Romulus Augustulus, którego zdetronizowali Ostrogoci.
  • Period:
    476
    to
    1453

    Średniowiecze

  • Sep 22, 622

    Hidżra - ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny

    Hidżra - ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny
    Na początku VII w. dominowały w Azji dwa państwa: Bizancjum i Persowie. Na południu znajdował się Półwysep Arabski, gdzie działał handlarz Mahomet. Stworzyła on nowy system religijny, oparty na religii monoteistycznej (judaizm i chrześcijaństwo). W 622 r. został zmuszony do ucieczki z Mekki do Medyny - ta data to pierwszy rok kalendarza islamskiego. Wkrótce potem Arabowie rozpoczęli podbój: Palestyny, Syrii, Egiptu, Afrykę płn. oraz Hiszpanię. Osoby przyjmujące islam były zwalnianie z podatków.
  • Apr 14, 966

    Chrzest Polski

    Chrzest Polski
    Słowianie przybyli na tereny Polski w VI w. Byli politeistami. Jednym z głównych plemion byli Polanie, kierowani przez dynastię Piastów. Mieszko I prowadził walki z pogańskimi Wieletami, z którymi przegrywał. Dlatego zawarł sojusz z Czechami i Niemcami. To właśnie z Niemiec przybyli misjonarze, którzy ochrzcili Mieszka i jego dwór. Od tego momentu pojawiły się pierwsze źródła pisane na ziemiach polskich. Wprowadzanie chrześcijaństwa w Polsce trwało około 200 lat.
  • Jul 16, 1054

    Wielka Schizma Wschodnia

    Wielka Schizma Wschodnia
    W XI w. chrześcijaństwo podzieliło się na 2 odłamy: zachodni w Rzymie, na czele którego stał papież oraz wschodni w Konstantynopolu, któremu przewodził patriarcha tego miasta. Spierali się o kwestie teologiczne (celibat, liczba sakramentów). Dużą rolę odgrywała polityka: papież spierał się z patriarchą o prymat nad Kościołem. W 1054 r. legat papieski (papież zmarł wcześniej) rzucił klątwę na patriarchę. Spowodowało to wzajemne ekskomuniki. Spór trwał aż Soboru Watykańskiego II.
  • 1088

    Założenie Uniwersytetu w Bolonii

    Założenie Uniwersytetu w Bolonii
    Choć średniowiecze kojarzy się z "wiekami ciemnymi", ta nazwa pasuje do czasów początku tej epoki. W połowie średniowiecza zaczęły powstawać pierwsze uniwersytety - najstarsza była uczelnia w Bolonii. Był on elitarne ale otwarty także na osoby spoza Włoch. Także kobiety mogły uczęszczać na zajęcia z zakresu medycyny. Początkowo głównie były to wykłady z prawa i medycyny, potem to zostało rozszerzone na inne dziedziny (teologia, filozofia). Wykłady były czasem prowadzone w domach wykładowców.
  • Nov 27, 1095

    Synod w Clermont - początek krucjat

    Synod w Clermont - początek krucjat
    W 1071 r. Turcja zajęła Palestynę. Ograniczało to pielgrzymki chrześcijan do Ziemi Św. Europa była wówczas przeludniona, było sporo chłopów, którzy nie mieli szans na dziedziczenie ziemi. Dlatego też w 1095 r. papież Urban II zwołał synod w Clermont, który obiecał za udział w wyprawie przeciwko Turkom odpuszczenie grzechów. I krucjata zdobyła Jerozolimę, dokonywali przy tym licznych rzezi muzułmanów. Spowodowało to wzrost konfliktów religijnych, przy okazji krzyżowcy zniszczyli Konstantynopol.
  • 1113

    Kronika Galla Anonima

    Kronika Galla Anonima
    Pierwszą kroniką, powstałą w Polsce, było dzieło Galla Anonima. Do dziś nie wiadomo, kim był autor (czy pochodził z Francji, Włoch lub Niemiec). Był wykształcony, pisał swoją kronikę na zamówienie Bolesława Krzywoustego, pisał propagandę Piastów. Z tego tez powodu pomijał niewygodne kwestie dla dynastii Piastów (ogólnikowo napomknął o wygnaniu Bolesława Śmiałego, bez wymienia sprawy biskupa Stanisława). Opisał on też zdobycie Pomorza przez Krzywoustego.
  • Oct 28, 1138

    Rozbicie dzielnicowe

    Rozbicie dzielnicowe
    W średniowieczu władcy traktowali państwo jako swoją własność, dlatego też często dzielili ziemię między swoich synów. Taka sytuacja była w Niemczech, Rusi, Francji. Podobnie było w Polsce: po śmierci każdego władcy z dynastii Piastów dzielono ziemię między dzieci. Bolesław Krzywousty miał aż 5 synów, wskutek czego podział Polski został trwały. Początkowo rządzić miał najstarszy z rodu, jednak po 7 latach doszło do wojny między dziećmi Krzywoustego. Dopiero w 1320 r. udało się zjednoczyć Polskę
  • May 12, 1364

    Założenia Akademii Krakowskiej

    Założenia Akademii Krakowskiej
    Król Kazimierz Wielki zmienił politykę Polski, rezygnując z walk o ziemi zachodnie i w 1340 r. rozpoczął podbój ziem wschodnich (tereny obecnej Ukrainy i Białorusi). Uzyskał nowe szlaki handlowe, dzięki czemu wzbogacił się. W 1364 r. Kazimierz Wielki zorganizował zjazd monarchów w Krakowie. Stało się to także okazją do założenia pierwszej uczelni Akademii Krakowskiej. W XV w. zyskała sobie wielką sławę za sprawą Pawła Włodkowica, który potępiał siłowe nawracanie pogan na chrześcijaństwo.
  • Aug 14, 1385

    Unia w Krewie

    Unia w Krewie
    Po śmierci Kazimierza Wielkiego wygasła dynastia Piastów. Władzę przejęła dynastia Andegawenów: król Ludwik i jego córka Jadwiga. Od czasu Kazimierza Wielkiego polska polityka zagraniczna skierowana była na wschód (tereny Białorusi i Ukrainy). Podobne cele miała Litwa, rządzone przez Jagiełłę. W pewnym momencie Polska i Litwa uznała że wspólnym wrogiem jest zakon krzyżacki. Dlatego też zawarto unię personalną, która spowodowała ślub Jagiełły z Jadwigą. Zaczęli wówczas rządzić Jagiellonowie.
  • Jul 15, 1410

    Bitwa pod Grunwaldem

    Bitwa pod Grunwaldem
    Po unii w Krewie Krzyżacy stracili pretekst do chrystianizowania ziem Litwy. Połączona Polska i Litwa stała się dla nich niebezpiecznym rywalem, gdyż chcieli odzyskać utracone ziemie (Żmudź, Kujawy). Starcie było więc nieuniknione. 15 lipca 1410 r. wojska Władysława Jagiełły i Witolda pokonały Krzyżaków pod wodzą Ulryka von Jungingena, który zginął w bitwie. Obie strony przedstawiały tę bitwę jako starcie cywilizacji Zachodu i Wschodu. Po bitwie było oblężenie Malborka, który obronił się.
  • Period:
    1453
    to

    Nowożytność

  • May 29, 1453

    Zdobycie Konstantynopola

    Zdobycie Konstantynopola
    Cesarstwo Bizantyjskie dominowała aż do XIII w., kiedy to krzyżowcy złupili je podczas IV krucjaty. Od tego momentu zaczęło podupadać, aż zmniejszyło się do terenu Konstantynopola i kilku wysp greckich. Wykorzystali to Turcy pod wodzą Mehmeda Zdobywcy, którzy nadciągali ze wschodu. Cesarz Konstantyn XI starał się uzyskać pomoc Zachodu, względy religijne (prawosławie) sprawiły, że nie udało mu się. W 1453 r. sułtan zdobył Konstantynopol (cesarz zginął), po czym zmienił Haghę Sofie w meczet.
  • Oct 12, 1492

    Dotarcie Krzysztofa Kolumba do Ameryki

    Dotarcie Krzysztofa Kolumba do Ameryki
    Pierwszymi ludźmi, którzy dotarli do Ameryki, byli Indianie. W XI w. przez chwilę byli wikingowie. Dopiero w XV w., kiedy pojawiły się teorie dot. kulistości ziemi, europejscy żeglarze zaczęli wyruszać na dłuższe wyprawy. Jednym z nich był Kolumb, Włoch w służbie Hiszpanii, który wyruszył do Indii. Jako doświadczony żeglarz wiedział on, że po drodze powinien być nieznany kontynent, jakim okazała się Ameryka. Jego postać jest źle kojarzona przez rdzennych mieszkańców, którzy kojarzą go z przemocą
  • Oct 31, 1517

    Wystąpienie Marcina Lutra w Wittenberdze

    Wystąpienie Marcina Lutra w Wittenberdze
    Podkoniec średniowiecza kościół katolicki dominował w Europie Zachodniej. Papieże, rządzący Państwem Kościelnym, skupieni byli na zarabianiu pieniędzy i polityce. Najsłynniejszym był Aleksander VI, który załatwił posady dla swoich dzieci. Młody zakonnik Marcin Luter chciał reformować kościół. W 1517 r. złożył swoją propozycję reform (95 tez, m.in. zniesienie celibatu). Zostały one odrzucone, co spowodowało wojny religijne w Niemczech. Zapoczątkowało to powstanie nowych wyznań protestanckich.
  • Jul 1, 1569

    Unia lubelska

    Unia lubelska
    Przez około 200 lat Polska i Litwa połączone były unią personalną, ze śmiercią władcy była ona odnawiana przy wyborze kolejnego. Przez ten czas szlachta litewska zaczęła się powoli polonizować. Dlatego w XVI w. powstał pomysł unii realnej, stworzenie jednego państwa. w którym władca byłby wybierany. Pomogło też wygaśniecie dynastii Jagiellonów, po śmierci Zygmunta Augusta nowy władca miał być wybierany przez całą szlachtę, niezależnie od wyznania. Tak powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów.
  • Apr 15, 1570

    Zgoda sandomierska

    Zgoda sandomierska
    Reformacja zawitała także do Polski. Popularne w naszym kraju były wyznania: luterańskie i kalwińskie, przyjmowane w Wielkopolsce, Pomorzu i Litwie. W 1564 r. na soborze w Trydencie Kościół katolicki rozpoczął kontrreformację, powstał zakon jezuitów, który miał nawracać protestantów. Dlatego w 1570 r. w Sandomierzu polscy protestanci rozpoczęli współpracę przeciwko katolikom, w obronie praw. Nie było tam tylko arian - braci polskich, którzy byli pacyfistami, zwolenników równości i praw chłopów.
  • Aug 23, 1572

    Noc św. Bartłomieja

    Noc św. Bartłomieja
    W Europie Zachodniej doszło do powstania nowych wyznań: luteranów, kalwinów i anglikanizmu. Doszło niestety do wielu wojen religijnych, które toczyły się we Niemczech i Francji. W tym ostatnim kraju wielu książąt przyjmowało protestantyzm z uwagi na silną pozycję władcy w tej religii. Rządzący Walezjusze byli katolikami. Wojny rel. miał zakończyć ślub katolickiej królewny Margot z kalwinem Henrykiem. Uroczystość ta stała się pretekstem do wymordowania kalwinów przez katolików. Było 5 000 ofiar.
  • Unia brzeska

    Unia brzeska
    W 1587 r. królem Polski wybrano Zygmunta III Wazę, który był ultrakatolikiem i chciał ograniczyć liczbę innowierców w Polsce. Patronował on połączeniu się katolicyzmu z prawosławiem. W 1596 r. w Brześciu uroczyście podporządkowano kościół prawosławny w Polsce katolikom. Mieli oni zachować swój obrządek, natomiast podlegali władzy papieża. Nie odniosło to skutku - tylko niewielka liczba prawosławnych przystąpiła do unii. Tak powstali unici (grekokatolicy), którzy dopiero w XVIII w. się rozrośli.
  • Akademia Rakowska

    Akademia Rakowska
    W 1602 r. została założona Akademia Rakowska. Założył ją arianin Jakub Sienieński. Szkoła ta słynęła z wysokiego poziomu nauczania, przyjmowano uczniów także z innych wyznań, nauczano także sporo języków obcych. Renoma szkoły była tak duża, ze napływali do niej nawet cudzoziemcy. Wyróżniała się na tle szkół jezuickich. Istniała tylko 36 lat. W 1638 r. uczniowie akademii zostali fałszywie oskarżeni o profanację krzyża. Biskupi katoliccy doprowadzili do likwidacji tej placówki.
  • Powstanie Chmielnickiego

    Powstanie Chmielnickiego
    W RP istniała spora grupa Kozaków, banitów, którzy osiedlali się na Ukrainie. Byli oni wyznawcami prawosławia, słynęli z szaleńczej odwagi. Polacy wykorzystywali ich jako piechotę, powstał nawet rejestr, którym płacono im więcej. Był on jednak nieliczny, dlatego też Kozacy buntowali się. W 1648 r. Bohdan Chmielnicki dogadał się z Tatarami i rozpoczął powstanie. Pokonał wojska polskie. Obie strony dokonywały rzezi. W 1654 r. Chmielnicki dogadał się z Rosją, która od tej pory zaczęła się mieszać.
  • Obrona Zbaraża

    Spopularyzowane przez H. Sienkiewicza w Ogniem i mieczem
  • Potop szwedzki

    Potop szwedzki
    W 1655 r. wojska szwedzkie wkroczyły do Polski. Rozpoczął się pięcioletni potop, który dość mocno zrujnował kraj. Szlachta przeszła na stronę Szwedów. W czasie potopu wzrosła nietolerancja rel., szczególnie po oblężeniu Jasnej Góry. Potem Szwedzi zostali wyparci. Winę za potop zrzucono na protestantów, w szczególności arian, którzy zostali wygnani w 1658 r. W XIX w. Henryk Sienkiewicz przedstawił dość zakłamaną wizję potopu szw., nie informował o roli Rosjan, którzy walczyli wtedy z RP.
  • Odsiecz wiedeńska

    Odsiecz wiedeńska
    W II poł. XVII w. królem Polski był Jan Sobieski. Toczył on walki z Turcją, którzy zajęli Polsce Podole. Początkowo Sobieski miał sojusz z Francją (brał nawet pieniądze od Francuzów), natomiast Turcja atakowała Austrię. Wspólny wróg zjednoczył i gdy Turcja najechała na Austrię, Sobieski wyruszył pod Wiedeń. Wojska tureckie zostały pokonane, natomiast Polska nie miała z tego korzyści. Po latach zdarzenie to zostało wyidealizowane i umocniło stereotyp Polski jako przedmurza chrześcijańskiego.
  • Rewolucja przemysłowa

    Rewolucja przemysłowa
    W XVIII w. rozpoczęła się rewolucja przemysłowa. Jej rozwojowi sprzyjało wynalezienie maszyny parowej, która przyspieszyła pracę w fabrykach. Dzięki temu wkrótce powstały kolejne wynalazki: statek parowy, pociąg. Miejscem, w którym rozwijała się rewolucja, była Wielka Brytania, kraj bez wojen. W II poł. XIX w. wynaleziono telefon, żarówkę, radio. Efektem był gigantyczny rozwój miast, który jednak powodował rozwój kapitalizmu. Rozwinęło się bezrobocie, co zapoczątkowało walkę o prawa robotników.
  • I rozbiór Polski

    I rozbiór Polski
    W XVIII w. Polska z powodu nadużywania liberum veto i braku reform, zaczęła się zmieniać w kolosa na glinianych nogach. Państwa sąsiednie (Rosja, Prusy i Austria) w tym czasie się bardzo wzmocniły. W pewnym momencie zaczęły mianować własne marionetki królami Polski. Takim władcą był Stanisław A. Poniatowski, zależny od Rosji. Próbował on reform, jednak szlachta, przywiązana do katolicyzmu, została zmanipulowana przez Rosję (konfederacja barska). Wojna domowa została wykorzystana przez sąsiadów.
  • Powstanie Komisji Edukacji Narodowej

    Powstanie Komisji Edukacji Narodowej
    Pozytywnym efektem I rozbioru Polski było powstanie Komisji Edukacji Narodowej - ministerstwa edukacji, które składało się z nowocześnie myślących ludzi o dość szerokich horyzontach. Do tej pory szkoły były powiązane głównie z religią, tworzone przez zakony. W XVIII w. większy nacisk kładziono na racjonalne myślenie. Poziom szkół stawał się coraz lepszy, co służyło powstaniu nowej generacji, która odrzucała sarmackie i ksenofobiczne myślenie. Niestety, wady ustrojowe RP były jednak zbyt duże...
  • Deklaracja niepodległości USA

    Deklaracja niepodległości USA
    W XVI w. tereny Ameryki Północnej, zamieszkiwane do tej pory przez Indian, zasiedlili koloniści z Wielkiej Brytanii. Anglicy zasiedlili wschodnie wybrzeże Ameryki Płn. Przez 200 lat podlegali władzy króla Anglii, jednak przez ten czas związki z Kontynentem się rozluźniły. W XVIII w. z powodu zwiększających się podatków doszło do buntu kolonistów. Dlatego wybuchła rewolucja amerykańska. 4 lipca 1776 r. uchwalono deklaracje niepodległości. Początkowo dotyczyła ona tylko białych, bogatych mężczyzn.
  • Wybuch rewolucji francuskiej - zburzenie Bastylii

    Wybuch rewolucji francuskiej - zburzenie Bastylii
    W XVIII w. Francja podupadła - coraz większe były nierówności między najbiedniejszymi a najbogatszymi warstwami (szlachta, kler) - tych ostatnich było około 20%. Swoje zrobiła klęski nieurodzaju, które spowodowały wzrost niezadowolenia chłopów. Dlatego w 1789, gdy król Ludwik XVI zwołał parlament, doszło do zburzenia Bastylii, symbolu absolutyzmu. Zaczęła się rewolucja, która doprowadziła do zniesienia podziałów stanowych, ograniczenia roli Kościoła. Miała jednak krwawą cenę - rozpętano terror..
  • Rewolucja francuska. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela

    Rewolucja społeczna, w której wyniku zostały obalone monarchia absolutna i ustrój stanowy we Francji pod hasłem "Wolność, Równość, Braterstwo"; w 1789 napisano Deklarację praw człowieka i obywatela. Trwała do 1799 r.
  • Konstytucja 3 Maja

    Konstytucja 3 Maja
    Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła liberum veto.
  • Powstanie kościuszkowskie

    Powstanie kościuszkowskie
    powstanie narodowe przeciw Rosji, a następnie przeciw Prusom dla obrony Konstytucji oraz niepodległości Polski
  • Uniwersał połaniecki

    Uniwersał połaniecki
    akt prawny nadający wolność osobistą chłopom pańszczyźnianym podpisany przez Tadeusza Kościuszkę
  • Obrona i rzeź Pragi

    Obrona i rzeź Pragi
    Ostatnia bitwa insurekcji kościuszkowskiej. Po przełamaniu oporu obrońców Rosjanie dokonali masakry ludności cywilnej. W wyniku kilkugodzinnej fali mordów życie straciło według szacunków od 5-6 do nawet 20 tysięcy ludzi. Ten akt sterroryzował lewobrzeżną stronę Warszawy i skłonił stolicę do kapitulacji. Wojska powstańcze wycofały się na południe i 5 listopada całe miasto poddało się Rosjanom.
  • III rozbiór Polski

    Rozbiór Polski między Rosję, Prusy i Austrię.
  • Utworzenie Legionów Polskich we Włoszech

    Utworzenie Legionów Polskich we Włoszech
    Legiony walczyły u boku Francuzów pod wodzą Napoleona. Dowodził nimi Jan Henryk Dąbrowski.
  • Narodziny Adama Mickiewicza

    Narodziny Adama Mickiewicza
    Mickiewicz urodził się na terenach, które po zaborach należały do Imperium Rosyjskiego (dziś tereny Białorusi).
  • Kodeks Napoleona

    Kodeks Napoleona
    W 1799 r. Napoleon Bonaparte, dotychczasowy bohaterski generał, dokonał zamachu stanu i przejął władzę jako konsul. Zachowywał pozory republiki francuskiej, natomiast dzięki swojej propagandzie dążył do przejęcia władzy absolutnej. W 1804 r. koronował się na cesarza Francuzów (nie Francji!), upokarzając przy tym papieża. Podczas podboju Europy upowszechnił kodeks Napoleona - zbiór praw, opartych na rewolucji fr. Upowszechniły się wtedy w Europie rozwody i prawa człowieka (zniesienie poddaństwa)
  • Księstwo Warszawskie

    Mimo formalnej niezależności, polityka zagraniczna (wyłączny atrybut króla saskiego, konstytucyjnego władcy) była ściśle podporządkowana interesom politycznym Napoleona I.
  • Interwencja Napoleona w Hiszpanii

    Interwencja Napoleona w Hiszpanii
    Napoleon podbijał Europę z hasłami wyzwalania ludów od monarchii i znoszenia poddaństwa. Udało mu się zając Niemcy, Austrię, Włochy oraz Hiszpanię. W 1808 r. doszło do buntu przeciwko Francuzom, którzy dość mocno rabowali kraj. Okupanci fr. rozstrzelali 104 powstańców. Do tłumienia buntu Napoleon wysłał zmasowaną liczbę wojsk, w tym Polaków. Dążyli oni wtedy do odzyskania niepodległości, liczyli na pomoc Napoleona. Polscy ułani dokonali szarzy pod Somosierrą, która otworzyła drogę na Madryt.
  • Narodziny Juliusza Słowackiego

  • Wyprawa Napoleona na Moskwę

    Wyprawa Napoleona na Moskwę
    Wyprawa Napoleona na Moskwę, o której pisze m.in. Mickiewicz w "Panu Tadeuszu".
  • Narodziny Zygmunta Krasińskiego

    Narodziny Zygmunta Krasińskiego
  • Narodziny Cypriana Kamila Norwida

    Narodziny Cypriana Kamila Norwida
  • Początek romantyzmu - wydanie "Ballad i romansów" Adama Mickiewicza

    Początek romantyzmu - wydanie "Ballad i romansów" Adama Mickiewicza
    "Ballady i romanse" są uznawane za programowe dzieło polskiego romantyzmu. Nawiązują do wierzeń ludowych i miejscowej historii. Przedstawiają elementy nadprzyrodzone, akcentują rolę uczuć i sprzeciw wobec klasycystycznego "szkiełka i oka".
  • Period: to

    Romantyzm w Polsce

  • Wydanie "Dziadow" części II i IV Adama Mickiewicza

  • Proces Filomatów i Filaretów

    W 1823 senator Nowosilcow rozpoczął w Wilnie śledztwo dotyczące nielegalnych stowarzyszeń studenckich. Aresztował członków Towarzystw Filomatów i Filaretów (w tym Mickiewicza), mimo że ich zgrupowanie rozwiązało się, gdy przepisy zaczęły zabraniać ich działalności. Mężczyźni byli więzieni bez stanu oskarżenia, torturowani, zsyłani na Syberię w 1824 roku. Do tych wydarzeń odnosi się "Dziadów" część III.
  • Wydanie "Konrada Wallenroda" Mickiewicza

  • Powstanie listopadowe

    Polskie powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Upadło we wrześniu 1831 r.
  • Napisanie i wydanie "Dziadów" części III Adama Mickiewicza

    Mickiewicz pod wpływem uczuć związanych z trwającym powstaniem listopadowym napisał "Dziadów" część III. Jednak opisywał tam wydarzenia z lat 1823-1824, z czasu procesu Filomatów i Filaretów.
  • Wydanie "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza

  • Wydanie "Kordiana" Juliusza Słowackiego

  • Wydanie "Nie-Boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego

  • Rabacja galicyjska

    Rabacja galicyjska
    Powstanie chłopskie w Galicji spowodowane m.in. ciężkim położeniem wsi galicyjskiej. Chłopi uderzyli w szlachtę (zniszczono ok. 470 dworów; z rąk chłopskich zginęło ok. 1,1 tys. osób, ok. 3 tys. aresztowały władze austriackie), rozbrajali powstańców (powstanie krakowskie 1946), możliwe, że z powodu manipulacji władz austriackich. Jednym z przywódców chłopskich był Jakub Szela. Po powstaniu władze austriackie doprowadziły do uwłaszczenia chłopów. Do wydarzeń nawiązywał Wyspiański w "Weselu".
  • Wiosna Ludów

    Rewolucje w krajach europejskich. Przyczyny: walczono np. o zjednoczenie kraju , o ustrój republikański , o konstytucję, o wyzwolenie kraju spod obcej okupacji, o zniesienie pozostałości ustroju feudalnego, o zniesienie praw cechowych w rzemiośle hamujących rozwój przemysłu lub, przeciwnie, o ich zachowanie w celu ratowania rzemiosła ; ponadto ujawnił się konflikt między robotnikami a właścicielami .
    Odbyła się we Francji, Prusach, Austrii (ziemie polskie), Włochy.
    Trwała w latach 1848-1849.
  • Wojna secesyjna

    Wojna secesyjna
    Powstałe w XVIII w. USA było państwem demokratycznym, jednak niestety nie wszyscy mieli w nim równe prawa (tylko biali bogaci mężczyźni). Szczególnie mieli ciężko czarnoskórzy niewolnicy na plantacjach bawełny i Indianie. Na północy wkrótce potem doszło do rozwoju fabryk, które oparta na maszynach nie potrzebowały niewolników. Na południu było odwrotnie. Dlatego doszło do wojny domowej w USA. Prezydentem USA był Abraham Lincoln, który dążył do zniesienia niewolnictwa. Wojnę wygrali abolicjoniści
  • Powstanie styczniowe

    Powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Skończyło się totalną masakrą w 1864 r. - była spora liczba ofiar śmiertelnych, wywózek na Syberię, skończyła się to także likwidacją szlachty.
  • Międzynarodowy Czerwony Krzyż i Półksiężyc

    Międzynarodowy Czerwony Krzyż i Półksiężyc
    W 1859 r. Francuz H. Dunant był świadkiem bitwy pod Solferino, która nim wstrząsnęła. Postanowił stworzyć Czerwony Krzyż - międzynar. organizację, mającą na celu pomoc ofiarom wojny. Stworzył konwencję genewską, zasady humanitarnego traktowania żołnierzy, która podpisała większość krajów Europy. W latach 70. XIX w. powstał także Czerwony Półksiężyc, muzułmańska organizacja humanitarna. W czasie I i II wojny św. ratowali wielu ludzi, cywilów, zbierając także informacje ws. łamania praw człowieka.
  • Początek epoki pozytywizmu

    Początek epoki pozytywizmu łączy się z klęską powstania styczniowego. Było ono zrywem inspirowanym przez poezję romantyczną, ale udowodniło, że te idee się wyczerpały i należy zacząć w inny sposób walczyć o kraj, np. poprzez pracę u podstaw.
  • Uwłaszczenie chłopów na ziemiach polskich

    Uwłaszczenie chłopów na ziemiach polskich
    Uwłaszczenie to nadanie chłopom prawa własności do posiadanej przez nich ziemi, połączone ze zniesieniem obciążeń feudalnych, tj. pańszczyzny, czynszu, darmoch itp. W 1864 roku doszło do uwłaszczenia chłopów na terenach Królestwa Polskiego będącego pod rządami Imperium Rosyjskiego. Było to zagranie polityczne ze strony cara, by spacyfikować powstanie styczniowe i obrócić chłopów przeciwko szlachcie.
    Na zdjęciu Pomnik Aleksandra II wzniesiony z dobrowolnych składek chłopów polskich.
  • Autonomia galicyjska

    Autonomia galicyjska
    Po klęskach Austrii w wojnach cesarz Franciszek Józef zaczął zmieniać swoją wielonarodową monarchię. Powstały Austro-Węgry, zaś od 1861 r. w Galicji (Małopolska i okolice Lwowa) istniał Sejm Krajowy. Dzięki pracy polityków, takich jak Agenor Gołuchowski, doszło do ugody polsko-austriackiej, która zaowocowała powstaniem autonomii galicyjskiej. Można było mówić i uczyć się po polsku, namiestnikiem Galicji zawsze był Polak, odbywały się także wybory. Rozwijała się kultura, zaś minusem była bieda..
  • Konferencja berlińska

    Konferencja berlińska
    Kolonie powstawały już w XVI w., natomiast w XIX w. zaczęto je na masową skalę eksploatować. Największym państwem kol. była Wielka Brytania, potem Francja, Niemcy, Hiszpania, Portugalia, USA oraz Belgia, której król Leopold II dokonał ludobójstwa mieszkańców Konga. W czasie konferencji w Berlinie podzielono dość dokładnie mapę Afryki i Bl. Wschodu, często nie patrzeć na konkretne ludy, które zostały podzielone między kolonizatorów. Brytyjczycy oficjalnie głosili misję cywilizowania "dzikich"
  • Wydanie "Potopu" Henryka Sienkiewicza

    Wydanie "Potopu" Henryka Sienkiewicza
  • Publikowanie "Lalki" Bolesława Prusa w dzienniku "Kurier Codzienny"

    "Lalka" Prusa ukazywała się w odcinkach w "Kurierze Codziennym". Było to w latach 1887-89.
  • Prawa wyborcze kobiet

    Prawa wyborcze kobiet
    Pierwsze sufrażystki pojawiły się w XVIII w., w czasach rewolucji fr. Rozpoczęły one walkę o przyznanie praw wyborczych dla kobiet oraz poprawę sytuacji ekonomicznej Spotykały się z pogardą i hejtem ówczesnej prasy. W XIX w. coraz więcej kobiet kończyło uniwersytety, biorąc udział w życiu publicznym. W 1893 r. Nowa Zelandia przyznała jako pierwsze państwo (wówczas kolonia UK) czynne prawo wyborcze, zaś bierne dopiero w 1919 r. Najsłynniejszą feministką pierwszej fali była Emmelina Pankhurst.
  • Rewolucja 1905 w Rosji

    Rewolucja 1905 w Rosji
    W XIX w. Rosja była kolosem na glinianych nogach. Klęska w wojnie z Japonią sprawiła, że konieczność zmian stała się faktem. Doszło do protestów chłopów i robotników, wspieranych przez socjalistów i anarchistów. W czasie manifestacji car Mikołaj II odmówił spotkania z protestującymi, doszło do masakry ludności. Zapoczątkowało to rewolucję, która charakteryzowała się zamachami bombowymi (miał w tym udział PPS Piłsudskiego). Ostatecznie w 1906 r. car zgodził się na stworzenie Dumy, parlamentu.
  • Wydanie zbioru opowiadań Elizy Orzeszkowej "Gloria victis".

    Wydanie zbioru opowiadań Elizy Orzeszkowej "Gloria victis".
  • Zamach w Sarajewie

    Zamach w Sarajewie
    Od ponad 30 lat nie było wojen w Europie! Wierzono nawet, że już tak będzie zawsze. Mocarstwa kolonialne zaczęły ze sobą rywalizować. Powstały 2 bloki: państwami centralne z Niemcami oraz alianci z Francją i Wlk. Brytanią na czele. Pretekstem do wybuchu wojny był zamach w Sarajewie na arcyksięcia Ferdynanda i jego żonę. Rozpoczęła się trwająca 4 lata Wielka Wojna - na zachodzie były walki pozycyjne, zaś na wschodzie Niemcy wygrywali z Rosją. Dopiero pomoc USA spowodowała sukces aliantów.
  • Rewolucja październikowa

    Rewolucja październikowa
    Rosja ponosiła klęski w czasie Wielkiej Wojny. Rosło niezadowolenie społeczne z caratu. Dlatego w lutym 1917 r. doszło do rewolucji, która obaliła cara Mikołaja II. Powstał rząd demokratyczny, który kontynuował wojnę. Niezadowolenie jednak rosło co wykorzystał W. I. Lenin, przywódca komunistów. W październiku 1917 (wg kalendarza juliańskiego) komuniści obalili demokratów. Lenin wycofał się z wojny, rozpętał terror rewolucyjny. Tajna policja CZEKA rozpoczęła masowe mordy przeciwników politycznych
  • Koniec I wojny św. i odzyskanie niepodległości przez Polskę

    Koniec I wojny św. i odzyskanie niepodległości przez Polskę
    Po 4 latach skończyła się Wielka Wojna. Niemcy poniosły klęskę (powstał mit o ciosie w plecy). Z upadku Niemiec i Austro-Wegier powstały nowe państwa, m. in. Polska. Rozpoczął się trudny czas gospodarczego jednoczenia ziem polskich spod 3 różnych zaborów. Główną postacią, związana z niepodległością był Józef Piłsudski, będący Naczelnikiem Państwa. Szef narodowców Roman Dmowski, mimo konfliktu osobistego z Piłsudskim, pomógł w międzynarodowym uznaniu Polski. Nowa Polska stała się wielonarodowa.
  • Przyznanie praw wyborczym kobietom - potwierdzone przez rząd J. Moraczewskiego

    Przyznanie praw wyborczym kobietom - potwierdzone przez rząd J. Moraczewskiego
    W czasie I wojny św. mężczyźni poszli na front. W fabrykach brakowało rak do pracy i wtedy zaczęto zatrudniać kobiety do pracy w fabryce. Wbrew stereotypom (zresztą kobiety pracowały fizycznie na polach, w domach czy jako służące) okazało się, że dają sobie świetnie radę. Dało to impuls do rozwoju organizacji kobiecych. W Polsce 7 listopada 1918 r. rząd Daszyńskiego przyznał kobietom prawa wyborcze. W styczniu 1919 odbyły się wybory: do Sejmu dostało się 8 posłanek, w tym Zofia Moraczewska.
  • Powstanie wielkopolskie

    Powstanie wielkopolskie
    Po odzyskaniu niepodległości pod kontrolą Warszawy było Mazowsze oraz Małopolska. Mimo klęski Niemcy chcieli utrzymać przy sobie Wielkopolskę i Pomorze. Od listopada tworzono przygotowania do powstania, które wybuchło w momencie przejazdu Ignacego J. Paderewskiego, premiera nominata RP. Był on znanym pianistą. Doszło do walk, dzięki sprawnej organizacji Polakom udało się wyprzeć Niemców z Wielkopolski. Po 2 miesiącach doszło do rozejmu, zaś traktat wersalski przyznał Pomorze i Wielkopolskę do PL
  • Powstania śląskie

    Powstania śląskie
    Od czasów średniowiecza Śląsk był podzielony: Dolny zamieszkiwali Niemcy, Górny Polacy. Proporcje te zaczęły się zmienić w czasach zaborów, kiedy to coraz więcej Niemców przybywało na Grn. Śląsk. Po I wojnie św. tereny te stały się areną zmagań: Polsce i Niemcom zależało na złożach węgla. W latach 1919-21 doszło do trzech powstań śląskich. Walki był zacięte, ostatecznie w 1921 r. Liga Narodów zawarła kompromis: Niemcy dostali 2/3 Grn. Śląska, Polacy 1/3 z kopalniami. K. Kutz nakręcił o tym film.
  • Utworzenie Ligi Narodów

    Utworzenie Ligi Narodów
    Hekatomba I wojny św. spowodowała, że ludzkość zaczęła obawiać ponownego konfliktu. Aby temu zapobiec, powstała Liga Narodów, międzynar. organizacja, mająca rozstrzygać spory między państwami. Od samego początku nie były w niej USA, późno też przyjęto Niemcy i ZSRR. Organizacja ta miała bronić także mniejszości nar. Poważnym błędem była możliwość nakładania sankcji tylko na swoich członków, co w praktyce powodowało opuszczanie Ligi przez agresywne rządy totalitaryzmów: III Rzeszy, ZSRR, Japonii.
  • Wojna polsko-bolszewicka

    Wojna polsko-bolszewicka
    W latach 1919-21 odbyła się wojna polsko-bolszewicka. Rosja bolszewicka rozszerzali rewolucję na Zachód. Polacy natomiast chcieli zając tereny dawnej RP (Białoruś, Litwa i Ukraina). W 1919 r. po pierwszych walkach Piłsudski wstrzymał ofensywę, nie chcąc wspierać monarchistów. Wojnę wznowiła wyprawa Polaków na Kijów w 1920 r. Skończyła się klęską, po której bolszewicy podeszli pod Warszawę, gdzie doznali porażki. Podzielono Białoruś i Ukrainę między Polskę a Rosję. RP zajęła Wilno kosztem Litwy.
  • Zamordowanie Gabriela Narutowicza

    Zamordowanie Gabriela Narutowicza
    Po odzyskaniu niepodległości Polska była krajem z trzema systemami prawnymi i zupełnie różnymi gospodarkami. W marcu 1921 r. uchwalono demokratyczną konstytucję, zaś jesienią 1922 odbyły się wybory parlamentarne. Ostatnim krokiem było wybranie prezydenta przez Sejm i Senat. Wygrał je Gabriel Narutowicz, min. spraw zagr. Pokonał on kandydata prawicy, która rozpętała kampanię nienawiści, pełną fake newsów o Narutowiczu. Tydzień po zaprzysiężeniu Narutowicz zginął z rąk fanatyka Niewiadomskiego.
  • Zamach majowy

    Zamach majowy
    Po I wojnie św. Polska znalazła się w kryzysie gosp. (inflacja). Często zmieniały się rządy. Nie pomogło wprowadzenie waluty złoty przez Grabskiego. W 1926 r. Józef Piłsudski dokonał zamachu stanu. Doszło do walk w Warszawie, zginęło ponad 200 osób. Po zamachu stanu Piłsudski ograniczył rolę parlamentu, wprowadził prezydenta marionetkę. Zaczęły się rządy autorytarne, zwane sanacją (uzdrowienie). Środowisko Piłsudskiego skorzystało z reform Grabskiego, wkrótce zaczęli znikać jego przeciwnicy pol.
  • Wielki Kryzys

    Wielki Kryzys
    Lata 20 był okresem rozwoju gospodarczego. Jednak wszystko ma swą cenę i w 1929 r. nastąpił gwałtowany krach na giełdzie. Rozpoczął się kryzys, ludzie zaczęli tracić pracę. Trwał on 4 lata, był to pierwszy globalny kryzys (w USA i Europie). Bezrobocie sięgało 30%, sprzyjało to utracie zaufania do demokracji, co wykorzystał m. in. Hitler. Wielki Kryzys w USA zakończył się w 1933 r. Do władzy doszedł Franklin Roosevelt, który rozpoczął politykę New Deal: interwencjonizm państwowy (roboty publ.).
  • Wybory brzeskie

    Wybory brzeskie
    Rządy sanacji spotykały się ze sprzeciwem opozycji, która zjednoczyła się w postaci Centrolewu. Zagrażała ona Piłsudskiemu w Sejmie, dlatego ten w 1930 r. rozwiązał parlament. Następnie przywódcy opozycji: W. Witos, I. Daszyński, W. Korfanty zostali osadzeni pod zarzutem "wywołania zamieszek" i osadzeni w twierdzy brzeskiej. Dwa miesiące później wybory wygrała partia sanacji BBWR. Umożliwiło to później zmianę konstytucji, która dawała silną władzę prezydentowi. W 1934 r. powstał obóz w Berezie.
  • Wielki Głód na Ukrainie

    Wielki Głód na Ukrainie
    Po śmierci Lenina władzę w ZSRR przejął Józef Stalin. W latach 20. powoli wykańczał opozycję, rozbudowując policję polityczną NKWD. Wprowadzał także kolektywizację, czyli kołchozy. Dość duży opór istniał na Ukrainie przeciw polityce Stalina. Wkrótce potem, korzystając z nieurodzaju, Stalin wywołał klęskę głodu na Ukrainie. Zginęło około 12 milionów osób. W ich miejsce Stalin wprowadzał wielu Rosjan, efektem czego jest istniejący do dziś podział na Ukrainie. Wielki Głód to przykład ludobójstwa.
  • Przejęcie władzy przez nazistów w Niemczech - powstanie III Rzeszy

    Przejęcie władzy przez nazistów w Niemczech - powstanie III Rzeszy
    Po I wojnie św. w Niemczech panowało niezadowolenie z porażki wojennej. Demokratyczne Niemcy pogardliwie nazywano Republiką Weimarską. Jeden z weteranów, Adolf Hitler, stworzył narodowo-socjalistyczną partię. W latach była ona marginalna, dopiero w czasie Wielkiego Kryzysu zyskała na znaczeniu. Wtedy w Niemczech często zmieniały się rządy, w 1932 r. były 2x wybory. Wygrało je NSDAP, zaś Hitler stanął na czele rządu. Po pożarze Reichstagu wprowadził stan wyjątkowy, wprowadzając totalitaryzm.